|
İster motor olsun, ister yelkenli, denizde gezen yatlarda en çok
kullanılan mazemelerin başında halat gelir.
İlk çağlardan beri insanoğlunun denize açılmasıyla birlikte,
halat da onun ayrılmaz bir unsuru olmuş.
Günümüzde artık nebati elyaflardan yapılan halatlar, hemen
hemen hiç kullanılmaz oldu. Onların yerini sentetik halatlar
aldı. Hem daha sağlam ve kullanışlı, hem de bakımları kolay,
dış etkenlerle özelliklerini kaybetmiyorlar.
Denizde en çok kullanılan sentetik halatları söyle sayabiliriz:
Polipropilen halatlar, diğerlerine nazaran daha sağlam,
ona mukabil ucuzdur, suda yüzer.
Poliamid halatlar, -naylon, perlon vb.- çok sağlam
ve elastiktir.
Poliester halatlar, -dakron, terilen, tergal, trevira
vb.- hem sağlamdır, hem fazla uzamaz. Dolayısıyla yelken armalarında
en makbul olanlarıdır.
Aramid halatlar, -kevlar vb.-aynı ebattaki çelik kadar
sağlam, ama çok pahalıdır.
Sentetik halatların denizde kullanılış yerlerini şöyle gösterebiliriz.
| |
Demir |
Bağlama |
Çekme |
Armada |
| Polipropilen |
|
X |
X |
|
| Poliamid |
X |
X |
X |
|
| Poliester |
X |
X |
|
X |
| Aramid |
|
|
|
X |
BAĞLAR
Gelelim bu halatların bağlanmasına... Yüzyılların tecrübesi
ile günümüze ulaşam bağlama biçimlerinin özelliği, kolay yapılması,
kapıp açılmaması, yük altında sıkışmaması ve istenince kolayca
çözülebilmesidir. Bağların epey bir çeşidi olmakla beraber,
denizde en çok işe yarayan ve kullanılan üçü, beşi geçmez.
Yanlız unutulmamalı ki, bağlarla eklenen halatlar, kuvvetinin
yarısa yakınını kaybeder. Onun için devamlı ekli kalacak halatlar,
dikişle birleştirilmelidir.
Nerede hangi bağ kullanılır :
| 1- Bir halatın makaradan
veya ona benzer bir yerden kaçıp kurtulmaması için,
ucuna (8) rakamı biçimindeki, Kropi düğümü yapılır. |
|
| 2- İki halatın birleştirilmesinde:
a- Camadan bağı: İsmi de üstünde
olduğu gibi, yelkenin camadan kamçılarını birbirine
bağlamada; bir şeyi sardıktan sonra, halatın iki ucunu
birleştirmede kullanılır.
b- Sancak bağı ve çifte sancak
bağı : Her türlü halatın birbirine bağlanmasında,
bilhassa, sahile alınacak çımaların eklenmesinde emniyetle
kullanılır. Dikkat edilecek nokta: Önce, daha kalın
halatın ucu kendi bedeni üzerinde kıvrılır. Sonra,
ince olanın ucu, onun içinden geçirilir ve evvela
kalın halatın uç kısmı üzerinden dolanır.
3- Bir halatın ucuna geçici olarak
bir kasa yapmak için izbarço bağı kullanılır.
solda gösterilen bağ çok kullanışlıdır. |
|
 |
4- Bir halatın babaya, mapaya, kazığa,
ağaca bağlanması :
a- Kazığa :
Harcıâlem ve ilk öğrenilen bağdır. Fazla kuvvete, gerilime
maruz kalırsa, bilhassa sentetik halatlarda, sıkışır,
çözmesi zorlaşır. Bu hallerde, halatı babaya doladıktan
sonra, kendi bedeni altından geçirip, babaya tersten
volta edilir. Sonra üzerine kazık bağı atılıp, mezavolta
ile bitirilir.
b- İzbarço bağı :
Halatı baba veya ağaca iki kat doladıktan sonra yapılır.
c- Anela bağı : Demir
anelasına yani halkasına, halat bu bağ ile bağlanır
(solda). |
|
 |
5- Bir ince halatı daha
kalın bir tanesinin üzerine bağlarken kaymaması için,
Bosa bağı (kazıkbağının bir tur fazlası) kullanılır
(sağda).
6- Flok gibi, baş yelkenlere iskotanın
bağlanması için;
a- İzbarço bağı
b-
Aşağıda gösterilen bağ kullanılır. |
|
Ege'de gezecek tekneler, normal bağlama halatlarından
ayrı olarak, asgari iki adet, 60-70m'den az olmayan, bir ucuna
radansa takılmış, bağlama halatı bulundurmak zorundadır. Genelde
koylar ya küçüktür, demir üzerinde, diğer teknelere çapariz
vermeden salacak yer yoktur ya da derindir. Meltemden korunmak
için, kıyıya sokulup sahile koltuk almak icap eder.
Büyücek teknelerde, kalın halatı, botla götürüp bağlamak zaman
alır. Onun için, 100m. kadar uzunluğunda, daha ince (mesela
12mm. çapında) bir naylon halat, çok işe yarar. Önce tekne
onunla çabucak bağlanır, sonra kalın, esas halatlar götürülüp
değiştirilir.
Ayrıca, iki parça 2m.'lik ve bir tane de 3-4 metrelik, uçlarına
halka geçirilmiş veya son baklaları kilit harbisi geçecek
kadra genişletilmiş, 8 veya 10mm'lik zincir parçaları, tene
bağlarken çok işe yarar. Kısalar baba, ağaç, daha uzunu kayaya.
taşa geçirilip, halat onların ucuna kilitlenirse, sürtünmeden
dolayı halatın yıpranmasını önlenmiş olur.
Kaynak : www.yelkenci.org |
